ଓଡ଼ିଶା ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ବିଶାଳ ଖଣିଜ ସମ୍ପଦରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଏକ ଖଣିଜ ସମୃଦ୍ଧ ରାଜ୍ୟ ଭାବରେ ଦେଶରେ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ସ୍ଥାନ ଅଧିକାର କରିଛି। ରାଜ୍ୟରେ ପ୍ରଚୁର ପରିମାଣର ଉଚ୍ଚମାନର ଲୁହାପଥର, ବକ୍ସାଇଟ୍, କ୍ରୋମାଇଟ୍, ମାଙ୍ଗାନିଜ୍ ସହିତ କୋଇଲା, ଚୂନ ପଥର, ଡୋଲୋମାଇଟ୍, ଟିଣ, ନିକେଲ୍, ଭାନାଡିୟମ୍, ସୀସା, ଗ୍ରାଫାଇଟ୍, ସୁନା, ରତ୍ନପଥର, ହୀରା ଏବଂ ସାଜସଜ୍ଜା ପଥର ଇତ୍ୟାଦି ବହୁଳ ଭାବରେ ଉପଲବ୍ଧ। ଏହାଦ୍ୱାରା ଇସ୍ପାତ, ଫେରୋ-ଆଲୟ, ସିମେଣ୍ଟ, ଆଲୁମିନା/ଆଲୁମିନିୟମ, ରିଫ୍ରାକ୍ଟୋରୀ ଏବଂ ତାପଜ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଇତ୍ୟାଦି ଖଣିଜ ଭିତ୍ତିକ ଶିଳ୍ପ ସହିତ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସହାୟକ ଶିଳ୍ପ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପାଇଁ ଅପାର ସମ୍ଭାବନା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି।

ଇସ୍ପାତ ଓ ଖଣି ବିଭାଗ ଓଡ଼ିଶା ସରକାରଙ୍କର ଅନ୍ୟତମ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଭାଗ। ଏହା ନିୟାମକ କ୍ଷମତା ଅଧୀନରେ ରାଜ୍ୟର ଖଣିଜ ସମ୍ପଦର ବିକାଶ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ। ଏହା ରାଜ୍ୟରେ ଖଣିଜ ଦ୍ରବ୍ୟର ମୂଲ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ଏହାର ଶେଷ ବ୍ୟବହାର (end-use) ପାଇଁ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ଓ ସହାୟତା ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ। ଏହାଦ୍ୱାରା ନିଯୁକ୍ତି ସୁଯୋଗ ସୃଷ୍ଟି, ସାମାଜିକ-ଅର୍ଥନୈତିକ ବିକାଶ ଏବଂ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଅଧିକ ରାଜସ୍ୱ ହାସଲ କରିବା ସମ୍ଭବ ହୋଇପାରୁଛି। ଇସ୍ପାତ ଓ ଖଣି ବିଭାଗର ମୁଖ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି- ରାଜ୍ୟରେ ଥିବା ଖଣିଜ ଗଚ୍ଛିତ ସମ୍ପଦର ବୈଜ୍ଞାନିକ ସର୍ବେକ୍ଷଣ ଓ ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ, ଏହାର ଉତ୍ତୋଳନ, ଖଣି ଓ ଖଣିଜ ପଟ୍ଟାର ପ୍ରଶାସନ, ବେଆଇନ ଖଣି ଖନନ ଏବଂ ଖଣିଜ ଚୋରା ଚାଲାଣ ରୋକିବା ପାଇଁ ପ୍ରବର୍ତ୍ତନ ବ୍ୟବସ୍ଥା, ଖଣି ରାଜସ୍ୱର ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ ଓ ସଂଗ୍ରହ, ପରିବେଶ ଉପରେ ଖଣି କାର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରଭାବ ଅନୁଧ୍ୟାନ ଏବଂ ରାଜ୍ୟର ଖଣିଜ ଭିତ୍ତିକ ଶିଳ୍ପଗୁଡ଼ିକର ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ କ୍ଷେତ୍ର ଓ ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥର ଗବେଷଣା ଓ ବିକାଶ। ଇସ୍ପାତ ଓ ଖଣି ବିଭାଗ ହେଉଛି ଖଣି ନିର୍ଦ୍ଦେଶାଳୟ, ଭୂତତ୍ତ୍ୱ ନିର୍ଦ୍ଦେଶାଳୟ ଏବଂ ଓଡ଼ିଶା ଖଣି ନିଗମ ଲିମିଟେଡ୍ ର ପ୍ରଶାସନିକ ବିଭାଗ।

ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ

ଏହି ବିଭାଗ ରାଜ୍ୟର ଖଣିଜ ସମ୍ପଦର ବିକାଶ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ସହିତ ନିୟାମକ ଶକ୍ତିର ଉପଯୋଗ କରିଥାଏ। ଏହା ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଖଣିଜ ଦ୍ରବ୍ୟର ମୂଲ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ଏହାର ଅନ୍ତିମ ବ୍ୟବହାର ପାଇଁ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ଓ ସହାୟତା ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ। ଏହାଦ୍ୱାରା ନିଯୁକ୍ତି ସୁଯୋଗ, ସାମାଜିକ-ଅର୍ଥନୈତିକ ବିକାଶ ଏବଂ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଅଧିକ ରାଜସ୍ୱ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ। ଇସ୍ପାତ ଓ ଖଣି ବିଭାଗର ମୁଖ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟାବଳୀଗୁଡ଼ିକ ହେଲା: ରାଜ୍ୟର ଖଣିଜ ଭଣ୍ଡାରର ଶୃଙ୍ଖଳିତ ସର୍ବେକ୍ଷଣ ଓ ଆକଳନ, ଏହାର ଉତ୍ତୋଳନ, ଖଣି ଓ ଖଣିଜ କନସେସନ୍‌ର ପ୍ରଶାସନ, ବେଆଇନ ଖଣି ଖନନ ଓ ଖଣିଜ ଚୋରା ଚାଲାଣ ରୋକିବା ପାଇଁ ପ୍ରବର୍ତ୍ତନମୂଳକ ପଦକ୍ଷେପ, ଖଣି ରାଜସ୍ୱର ଆକଳନ ଓ ସଂଗ୍ରହ, ପରିବେଶ ଉପରେ ଖଣି କାର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରଭାବ ଅନୁଧ୍ୟାନ, ଉପଯୁକ୍ତ ପରିବେଶ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ବ୍ୟବସ୍ଥା ପ୍ରଣୟନ ଏବଂ ରାଜ୍ୟ ଓ ଦେଶର ଖଣିଜ ଭିତ୍ତିକ ଶିଳ୍ପଗୁଡ଼ିକର ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳ ଓ ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥର ଗବେଷଣା ଏବଂ ବିନିଯୋଗ। ଇସ୍ପାତ ଓ ଖଣି ବିଭାଗ ହେଉଛି ଖଣି ନିର୍ଦ୍ଦେଶାଳୟ, ଭୂତତ୍ତ୍ୱ ନିର୍ଦ୍ଦେଶାଳୟ ଏବଂ ଓଡ଼ିଶା ଖଣି ନିଗମ ଲିମିଟେଡ୍ ର ପ୍ରଶାସନିକ ବିଭାଗ।